LVM: hajmni o'zgartirish va snapshot

LVM asoslari maqolasida PV → VG → LV tuzilmasi yaratildi. LVM'ning asosiy amaliy foydasi shu yerda ko'rinadi: LV hajmini ishlatilayotgan holatda, diskni butunlay qayta bo'lmasdan o'zgartirish va undan bir zumda snapshot olish mumkin.

O'quv maqsadlari

Maqolani tugatgach:

• lvextend bilan LV hajmini kengaytira va fayl tizimini shu hajmga moslay olasiz;
• LV hajmini kamaytirish nega xavfli ekanini va qanday xavfsizroq bajarilishini tushunasiz;
• lvcreate -s bilan snapshot yarata olasiz va uning qanday ishlashini tushunasiz;
• snapshotdan foydalanib, o'zgarishlarni bekor qilish (rollback) yoki ma'lumotni saqlash yo'lini bilasiz;
• snapshot hajmi to'lib qolishi nima uchun xavfli ekanini tushunasiz.

LV hajmini kengaytirish

VG'da bo'sh joy bo'lsa, LV'ni ishlatilayotgan holatda kengaytirish mumkin. Bu ikki bosqichdan iborat: avval LVM darajasida, keyin fayl tizimi darajasida.

1. VG'dagi bo'sh joyni tekshirish

sudo vgs vg_data

VFree ustuni qancha bo'sh joy borligini ko'rsatadi. Bo'sh joy bo'lmasa, avval VG'ga yangi PV qo'shish kerak:

sudo pvcreate /dev/sdd
sudo vgextend vg_data /dev/sdd

2. LV'ni kengaytirish

sudo lvextend -L +10G /dev/vg_data/lv_app

+10G — joriy hajmga qo'shiladigan miqdor (mutlaq yangi hajm emas). Butun bo'sh joyni berish uchun:

sudo lvextend -l +100%FREE /dev/vg_data/lv_app

3. Fayl tizimini yangi hajmga moslash

lvextend faqat blok qurilma hajmini o'zgartiradi — fayl tizimi bundan avtomatik xabardor bo'lmaydi. Fayl tizimi turiga qarab qo'shimcha buyruq kerak.

ext4 uchun:

sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_app

xfs uchun (faqat mount qilingan holatda kengaytiriladi):

sudo xfs_growfs /mnt/app

Ikkala buyruqni birma-bir bajarish o'rniga, ext4 uchun bitta amalda bajarish mumkin:

sudo lvextend -r -L +10G /dev/vg_data/lv_app

-r bayrog'i lvextend dan keyin mos resize buyrug'ini avtomatik chaqiradi.

Tekshirish:

df -hT /mnt/app
lvs vg_data/lv_app

LV hajmini kamaytirish — nega ehtiyot bo'lish kerak

Kengaytirish xavfsiz va deyarli har doim online bajariladi. Kamaytirish esa boshqacha: fayl tizimi avval o'zi kichraytirilishi, so'ng LV shu yangi, kichikroq hajmga moslashtirilishi kerak — tartib teskari.

ext4 uchun to'g'ri tartib (avval fayl tizimini unmount qilish tavsiya etiladi):

sudo umount /mnt/app
sudo e2fsck -f /dev/vg_data/lv_app
sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_app 15G
sudo lvreduce -L 15G /dev/vg_data/lv_app
sudo mount /dev/vg_data/lv_app /mnt/app

xfs fayl tizimida kamaytirish qo'llab-quvvatlanmagani uchun, kerak bo'lsa, odatda: yangi kichikroq LV yaratiladi, ma'lumot rsync bilan ko'chiriladi, so'ng eski LV o'chiriladi.

Production'da kamaytirish operatsiyasi tekshirilgan backup va maintenance oynasisiz bajarilmasligi kerak.

Snapshot: mavzu va qanday ishlaydi

Snapshot — LV'ning ma'lum bir vaqtdagi holatini "muzlatib" qo'yadigan, alohida LV sifatida ko'rinadigan yozuv. Snapshot yaratilgan payt fayllarning to'liq nusxasi ko'chirilmaydi — LVM faqat asl LV'da keyinchalik o'zgargan bloklarni kuzatib boradi (copy-on-write).

lv_app (asl)  ──snapshot──>  lv_app_snap (o'sha paytdagi holat)
     │
     └─ keyingi yozuvlar faqat lv_app'ga ta'sir qiladi,
        lv_app_snap o'zgarmagan holatni ko'rsatishda davom etadi

Snapshot yaratish

sudo lvcreate -s -n lv_app_snap -L 2G /dev/vg_data/lv_app

• -s — snapshot yaratish rejimi;
• -n lv_app_snap — snapshot nomi;
• -L 2G — snapshot uchun ajratilgan joy. Bu asl LV hajmi emas, faqat o'zgaradigan bloklarni yozib borish uchun zaxira.

Tekshirish:

sudo lvs -o+lv_size,origin,data_percent

Origin ustuni snapshot qaysi LV'dan olinganini, Data% esa snapshot zaxirasi qancha to'lganini ko'rsatadi.

Snapshotni tekshirish uchun mount qilish

sudo mkdir -p /mnt/app_snap
sudo mount -o ro /dev/vg_data/lv_app_snap /mnt/app_snap

Snapshot faqat o'qish uchun mount qilinishi tavsiya etiladi — bu snapshot maqsadidan kelib chiqadi: o'sha paytdagi holatni tekshirish yoki undan backup olish.

Snapshotdan rollback (asl LV'ni oldingi holatga qaytarish)

sudo umount /mnt/app
sudo lvconvert --merge /dev/vg_data/lv_app_snap

lvconvert --merge snapshotdagi holatni asl LV'ga qaytaradi, snapshot esa shu jarayonda yo'q qilinadi. LV faol ishlatilayotgan bo'lsa, merge to'liq amalga oshishi uchun ko'pincha reboot yoki VG'ni qayta faollashtirish kerak bo'ladi — buyruq natijasidagi ogohlantirishni o'qing.

Snapshotni olib tashlash (rollback qilmasdan)

Agar snapshot faqat vaqtincha tekshirish yoki backup uchun ishlatilgan bo'lsa va asl LV'dagi o'zgarishlar saqlanishi kerak bo'lsa:

sudo umount /mnt/app_snap
sudo lvremove /dev/vg_data/lv_app_snap

Bu snapshotni butunlay o'chiradi, asl LV'ga hech qanday ta'sir qilmaydi.

Snapshot qachon ishlatiladi

Ko'p uchraydigan xatolar

Snapshot hajmini juda kichik olish

Snapshot -L hajmi asl LV'dagi o'zgarishlar miqdoriga qarab tanlanadi, asl LV hajmiga emas. Faol yozuv ko'p bo'lgan LV uchun kichik snapshot tez to'lib, invalid bo'lib qoladi.

resize2fs/xfs_growfs ni unutish

lvextend faqat blok qurilma hajmini o'zgartiradi. Fayl tizimi darajasidagi mos buyruq bajarilmaguncha, df eski hajmni ko'rsatishda davom etadi.

xfs ni kamaytirishga urinish

xfs_growfs faqat kattalashtiradi. Kamaytirish kerak bo'lsa, fayl tizimini emas, LV'ni almashtirish (yangi LV + ma'lumotni ko'chirish) kerak bo'ladi.

Amaliy mashqlar

1. Disposable VM'da avvalgi maqoladan qolgan lv_app LV'sini 5 GiB'ga kengaytiring va df -hT bilan natijani tasdiqlang.
2. lv_app dan 1 GiB snapshot oling, unga fayl yozing (asl LV'ga, snapshotga emas), so'ng snapshotni mount qilib Data% qiymatini kuzating.
3. Snapshotdan --merge bilan rollback qiling va asl LV'dagi fayl yo'qolganini tasdiqlang.
4. ext4 LV'ni to'g'ri tartibda (unmount → fsck → resize2fs → lvreduce) kamaytirib ko'ring va har bir qadamda natijani tekshiring.

Xulosa

lvextend (kerak bo'lsa -r bilan) LV va fayl tizimini birga, odatda online kengaytiradi; lvreduce esa teskari tartib — avval fayl tizimi, keyin LV — talab qiladi va xfs da umuman qo'llanmaydi. Snapshot copy-on-write mexanizmi orqali LV'ning ma'lum paytdagi holatini saqlaydi va lvconvert --merge bilan qaytarish yoki lvremove bilan bekor qilish mumkin. Ikkalasi ham VG'dagi bo'sh joyga bog'liq — shuning uchun disk bandligi va disk to'lganda troubleshooting maqolalarida ko'rilgan monitoring LVM muhitida ham ahamiyatini yo'qotmaydi.

Manbalar

• man7.org: lvextend(8)
• man7.org: lvreduce(8)
• man7.org: lvcreate(8)
• man7.org: lvconvert(8)
• Red Hat: Snapshot volumes